Służba zdrowia pożera miliardy. Pensje lekarzy przekroczyły granice absurdu

• Niektóre szpitale przeznaczają nawet 106 proc. budżetu na wynagrodzenia, co pokazuje skalę finansowego chaosu w publicznej ochronie zdrowia.

• Luka w budżecie NFZ na 2026 rok sięga już 18 mld zł, a jednocześnie pacjenci coraz częściej płacą prywatnie za podstawową diagnostykę.

• Coraz więcej Polaków uważa, że obecny model łączenia pracy publicznej i prywatnej przez lekarzy doprowadził do systemowej patologii i wymaga radykalnej reformy.

Służba zdrowia pożera coraz większe pieniądze. Pacjent dalej stoi w kolejce

Wypowiedź ministry zdrowia Jolanty Sobierańskiej-Grendy wywołała polityczną i społeczną burzę. Informacja o tym, że część szpitali wydaje na wynagrodzenia więcej niż wynosi ich budżet, dla wielu Polaków stała się symbolem całkowitej utraty kontroli nad finansami publicznej ochrony zdrowia.

Trudno się dziwić takiej reakcji. Społeczeństwo od lat słyszy o konieczności podnoszenia składki zdrowotnej, zwiększania nakładów na leczenie i dokładania kolejnych miliardów do NFZ. Tymczasem przeciętny pacjent nadal funkcjonuje w rzeczywistości wielomiesięcznych kolejek, odwoływanych wizyt i prywatnych konsultacji opłacanych z własnej kieszeni.

Największe emocje budzą informacje o rekordowych zarobkach części środowiska lekarskiego. Eksperci wskazują przypadki wynagrodzeń rzędu 100, 200, a nawet 300 tys. zł miesięcznie, szczególnie przy kontraktach B2B i pracy równolegle w kilku placówkach. Nawet jeśli są to sytuacje jednostkowe, stały się symbolem systemu, który zdaniem wielu obywateli przestał działać dla pacjenta, a zaczął działać dla własnego przetrwania.

Według ekonomistów problemem nie są wyłącznie wysokie pensje, ale brak jakichkolwiek realnych mechanizmów kontroli kosztów. W prywatnej firmie sytuacja, w której wynagrodzenia przekraczają cały budżet operacyjny, oznaczałaby natychmiastową restrukturyzację albo bankructwo. W państwowej ochronie zdrowia przez lata funkcjonował jednak mechanizm nieustannego dosypywania pieniędzy z budżetu.

Efekt jest coraz bardziej widoczny. NFZ już teraz ogranicza finansowanie części świadczeń ponad limity. Za gastroskopię i kolonoskopię wykonywaną ponad kontrakt fundusz płaci od kwietnia tylko 60 proc. stawki, a za rezonans i tomografię 50 proc. Jeszcze niedawno było to 100 proc. Zdaniem rynku to sygnał alarmowy pokazujący, że państwo zaczyna szukać pieniędzy wszędzie tam, gdzie jeszcze jest to możliwe.

Polacy coraz częściej mówią o patologii systemu

Coraz więcej osób uważa, że lekarz powinien wybrać jeden model działalności. Albo państwowy szpital, albo prywatna praktyka.

To właśnie możliwość funkcjonowania w obu systemach jednocześnie budzi największe emocje. Pacjenci od lat skarżą się, że lekarze pracujący w publicznych placówkach kierują chorych do prywatnych gabinetów, gdzie czas oczekiwania jest znacznie krótszy. Zdaniem wielu obywateli tworzy to konflikt interesów i niszczy zaufanie do całego systemu.

Drugim postulatem jest ograniczenie kontraktów B2B w publicznych szpitalach. Krytycy obecnego modelu wskazują, że kontrakty pozwalają osiągać gigantyczne wynagrodzenia przy jednoczesnym omijaniu części ograniczeń etatowych. Pojawiają się też głosy, że państwowe placówki nie powinny konkurować między sobą wysokością stawek dyżurowych, bo prowadzi to do spirali płacowej.

Trzeci temat to obowiązek odpracowania studiów medycznych w Polsce. Studia medyczne finansowane są przez podatników, a mimo to część lekarzy po specjalizacji wyjeżdża za granicę albo przechodzi niemal wyłącznie do sektora prywatnego. Coraz częściej pojawiają się postulaty obowiązkowej pracy przez 8 lub 10 lat w publicznym systemie po ukończeniu edukacji.

Eksperci rynku pracy ostrzegają jednak, że zbyt radykalne ruchy mogą wywołać odwrotny efekt i przyspieszyć odpływ kadry medycznej. Problem polega na tym, że politycy przez lata unikali reform strukturalnych i ograniczali się głównie do dokładania pieniędzy.

Polska zmierza w stronę modelu, w którym leczenie stanie się luksusem

Najbardziej niepokojące jest to, że obecny model finansowania zaczyna przypominać system, który konsumuje coraz większe środki bez poprawy jakości usług. Według danych budżet NFZ na 2026 rok ma wynieść 221 mld zł, ale luka finansowa może sięgnąć nawet 18 mld zł.

To oznacza jedno. Państwo będzie musiało albo zwiększyć składki zdrowotne, albo ograniczyć dostępność świadczeń. Oba scenariusze oznaczają ogromne napięcia społeczne.

Zdaniem analityków dalszy niekontrolowany wzrost kosztów wynagrodzeń może doprowadzić do sytuacji, w której publiczna służba zdrowia stanie się wyłącznie fasadą. Formalnie będzie bezpłatna, ale realnie pacjent i tak zapłaci prywatnie, bo czas oczekiwania na leczenie będzie nieakceptowalny.

W praktyce ten proces już trwa. Coraz więcej osób wykonuje rezonanse, tomografie czy konsultacje prywatnie mimo opłacania składki zdrowotnej. Wileu pacjentów płaci podwójnie. Raz do NFZ, drugi raz prywatnym klinikom.

Ekonomiści wskazują też na szerszy problem fiskalny. Polska wchodzi w okres rosnącego zadłużenia państwa, wysokich kosztów obsługi długu i spowolnienia gospodarczego. Jeśli wydatki zdrowotne będą rosły szybciej niż możliwości budżetu, system zacznie wypierać inne kluczowe wydatki publiczne.

W praktyce oznacza to mniej pieniędzy na inwestycje, edukację, infrastrukturę czy bezpieczeństwo. Zdaniem części analityków właśnie dlatego dyskusja o ochronie zdrowia przestaje być wyłącznie tematem medycznym, a staje się jednym z największych problemów gospodarczych państwa.

Radykalne reformy wydają się nieuniknione

Jeszcze kilka lat temu propozycje limitów wynagrodzeń lekarzy albo zakazu jednoczesnej pracy w sektorze publicznym i prywatnym były politycznym tabu. Dziś coraz częściej pojawiają się nawet w głównym nurcie debaty publicznej.

Wśród najbardziej radykalnych propozycji pojawiają się:

• ustawowe widełki płacowe dla lekarzy finansowanych z publicznych pieniędzy,

• całkowity zakaz kontraktów B2B w publicznych szpitalach,

• obowiązkowy wybór między sektorem prywatnym a państwowym,

• otwarcie rynku dla większej liczby lekarzy z zagranicy,

• zniesienie limitów na kierunkach lekarskich,

• obowiązek kilkuletniej pracy w Polsce po ukończeniu finansowanych przez państwo studiów.

Część ekspertów uważa, że bez takich działań system po prostu się zawali. Inni ostrzegają, że zbyt agresywna reforma może doprowadzić do protestów środowiska medycznego i jeszcze większych braków kadrowych.

Jedno jednak nie ulega wątpliwości. Coraz więcej Polaków przestaje wierzyć, że kolejne miliardy wrzucane do systemu automatycznie poprawią sytuację pacjentów. Społeczne oburzenie rośnie, bo obywatele widzą prostą zależność: składki są coraz wyższe, a dostęp do leczenia wcale nie staje się łatwiejszy.

Dla rządu może to być jeden z najbardziej niebezpiecznych tematów najbliższych lat. Ochrona zdrowia dotyczy każdego wyborcy, a frustracja społeczna wokół zarobków lekarzy i jakości leczenia osiąga poziom, którego politycy mogą już nie być w stanie ignorować.