Certyfikat dostępności cyfrowej – czym jest certyfikacja WCAG i kiedy warto ją wykonać?

Właśnie dlatego coraz większe znaczenie ma certyfikat dostępności cyfrowej. Jest to dokument, który może potwierdzać, że dana strona, aplikacja, sklep internetowy lub system online zostały sprawdzone pod kątem standardu WCAG, a wykryte bariery zostały usunięte albo opisane wraz z zaleceniami naprawczymi.

Warto jednak podkreślić jedno: sam dokument nie powinien być traktowany jako ozdoba na stronie. Najważniejszy jest proces, który za nim stoi — audyt, analiza błędów, wdrożenie poprawek, re-audyt oraz utrzymanie jakości w czasie.

Czym jest certyfikacja dostępności?

Certyfikacja dostępności to proces oceny, czy dany produkt, usługa, strona internetowa, aplikacja mobilna lub system spełnia określone wymagania dostępności. W przypadku rozwiązań internetowych najczęściej chodzi o zgodność ze standardem WCAG, czyli zestawem wytycznych opisujących, jak tworzyć treści i interfejsy przyjazne dla różnych grup użytkowników.

W praktyce certyfikacja może obejmować:

• strony internetowe,

• sklepy online,

• aplikacje mobilne,

• BIP,

• formularze elektroniczne,

• dokumenty PDF,

• panele klienta,

• systemy rezerwacyjne,

• platformy edukacyjne,

• usługi cyfrowe dla mieszkańców, klientów lub pacjentów.

Dobrze przygotowany certyfikat powinien jasno wskazywać, co zostało sprawdzone, w jakim zakresie, kiedy wykonano badanie, według jakiego standardu oraz czy po audycie przeprowadzono ponowną weryfikację. Tylko wtedy dokument ma realną wartość organizacyjną, prawną i wizerunkową.

Certyfikat dostępności cyfrowej WCAG – co potwierdza?

Certyfikat dostępności cyfrowej WCAG potwierdza, że określony serwis lub aplikacja zostały ocenione pod kątem wytycznych dostępności. Może dotyczyć całej witryny albo wybranego zakresu, na przykład procesu zakupowego, formularza kontaktowego, panelu logowania, dokumentów PDF lub kilku reprezentatywnych podstron.

Taki dokument powinien potwierdzać nie tylko wykonanie audytu, ale również to, że strona została sprawdzona po wdrożeniu poprawek. To bardzo ważne, ponieważ samo wykrycie błędów nie oznacza jeszcze, że użytkownicy mogą wygodnie korzystać z serwisu.

W praktyce certyfikat potwierdza między innymi, że sprawdzono:

• widoczność fokusu,

• obsługę klawiaturą,

• kontrast tekstu,

• strukturę nagłówków,

• opisy alternatywne grafik,

• etykiety formularzy,

• komunikaty błędów,

• dostępność przycisków i linków,

• działanie menu,

• poprawność kodu,

• zgodność z czytnikami ekranu,

• dostępność dokumentów,

• wersję mobilną.

Dostępność cyfrowa nie tylko w podmiotach publicznych

Dostępność kojarzy się często z administracją publiczną, ale w praktyce dotyczy znacznie szerszej grupy organizacji. Oczywiście podmioty publiczne mają szczególne obowiązki związane z dostępnością stron internetowych i aplikacji mobilnych. Nie oznacza to jednak, że firmy prywatne, organizacje społeczne, sklepy internetowe czy sektor pozarządowy mogą całkowicie ignorować ten temat.

Coraz więcej klientów oczekuje, że usługi online będą wygodne, czytelne i możliwe do obsługi różnymi metodami. Dotyczy to również osób niewidomych, słabowidzących, głuchych, seniorów, osób z niepełnosprawnością ruchową, użytkowników korzystających tylko z klawiatury oraz osób z trudnościami poznawczymi.

Dostępność staje się więc nie tylko obowiązkiem, ale również elementem jakości usługi. Dobrze zaprojektowana strona pomaga wszystkim użytkownikom, nie tylko osobom z niepełnosprawnościami.

​​​​​​​

Podstawy prawne i mechanizm certyfikacji dostępności

W polskich przepisach dostępność jest opisana w kilku obszarach. Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. dotyczy dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Z kolei ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami zawiera przepisy odnoszące się szerzej do dostępności w działalności podmiotów publicznych.

W tej drugiej ustawie przewidziano w niej także nowy i nieobowiązkowy mechanizm certyfikacji dostępności. W praktyce oznacza to, że certyfikacja nie zawsze jest obowiązkowa, ale może być ważnym narzędziem potwierdzającym spełnienie określonych wymagań.

Warto pamiętać, że wymagania określone w art. 6 ustawy o zapewnianiu dostępności odnoszą się do minimalnych wymagań w kilku obszarach. Obejmują one kwestie dotyczące dostępności architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej. Dlatego w niektórych projektach nie wystarczy sprawdzić samej strony internetowej. Trzeba spojrzeć szerzej na całą usługę i sposób obsługi użytkownika.

Dostępność cyfrowa i informacyjno-komunikacyjna

W praktyce bardzo często dostępność cyfrowa łączy się z dostępnością informacyjno-komunikacyjną. Strona może mieć poprawny kod i spełniać wymagania WCAG, ale użytkownik nadal może mieć problem, jeżeli treść jest niezrozumiała, dokumenty są źle przygotowane, brakuje informacji o sposobie kontaktu albo procedury obsługi nie uwzględniają osób ze szczególnymi potrzebami.

Dlatego przy bardziej rozbudowanych audytach warto analizować nie tylko sam interfejs, ale również:

• sposób publikowania informacji,

• dostępność dokumentów,

• prostotę komunikatów,

• alternatywne formy kontaktu,

• formularze i instrukcje,

• procedury obsługi,

• komunikację z użytkownikiem po zakończeniu procesu.

Dostępność cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej części usługi ma szczególne znaczenie w urzędach, placówkach medycznych, instytucjach kultury, szkołach, uczelniach i projektach finansowanych ze środków publicznych.

WCAG 2.1 i WCAG 2.2 – dlaczego standard ma znaczenie?

Standard WCAG opisuje, jak tworzyć dostępne treści internetowe. W wielu polskich wymaganiach podstawowym punktem odniesienia jest WCAG 2.1. Coraz częściej jednak w audytach uwzględnia się również WCAG 2.2, ponieważ nowsza wersja lepiej odpowiada na niektóre problemy współczesnych interfejsów.

Standard WCAG opiera się na czterech zasadach. Treści powinny być:

Postrzegalne — użytkownik musi móc odebrać informację, na przykład dzięki odpowiedniemu kontrastowi, opisom alternatywnym i logicznej strukturze treści.

Funkcjonalne — serwis powinien dać się obsłużyć bez myszy, także za pomocą samej klawiatury.

Zrozumiałe — formularze, komunikaty, menu i treści powinny być jasne oraz przewidywalne.

Solidne — kod powinien współpracować z różnymi przeglądarkami, urządzeniami i technologiami wspomagającymi.

Dlatego audyt nie powinien opierać się wyłącznie na automatycznym skanerze. Narzędzia automatyczne są pomocne, ale nie sprawdzą wszystkiego. Nie ocenią na przykład, czy komunikat błędu jest zrozumiały, czy kolejność fokusu jest logiczna, ani czy osoba korzystająca z czytnika ekranu może samodzielnie przejść przez formularz.

Jak wygląda proces certyfikacji?

Profesjonalny proces certyfikacji powinien być przejrzysty i dobrze udokumentowany. Dzięki temu właściciel strony wie, co zostało sprawdzone, jakie problemy wykryto i jakie działania należy podjąć.

1. Ustalenie zakresu

Na początku określa się, czy badana będzie cała strona, wybrane podstrony, aplikacja mobilna, BIP, sklep internetowy, proces zakupowy, dokumenty PDF czy konkretny system online. Przy większych projektach przygotowuje się wykaz reprezentatywnych widoków i funkcji.

Na tym etapie można również wstępnie oszacować koszt usługi. Cena zależy m.in. od liczby badanych widoków, typów formularzy, dokumentów PDF, wersji mobilnej, BIP, aplikacji oraz zakresu ponownej weryfikacji. Warto sprawdzić cennik audytu dostępności cyfrowej, aby lepiej zaplanować budżet przed rozpoczęciem prac.

2. Audyt dostępności

Następnie wykonywany jest audyt. Obejmuje on analizę techniczną, manualną, testy klawiaturą, weryfikację kodu oraz sprawdzenie działania z technologiami wspomagającymi. W przypadku aplikacji mobilnych analizuje się również działanie z VoiceOver i TalkBack.

3. Raport i szczegółowe zalecenia

Po audycie powstaje raport. Powinien zawierać nie tylko listę błędów, ale również szczegółowych zaleceń w zakresie poprawy. Dobre rekomendacje pokazują, co trzeba zmienić w kodzie, treści, formularzu, strukturze strony albo dokumencie.

4. Wdrożenie poprawek

Po otrzymaniu raportu zespół techniczny wdraża zmiany. Może to oznaczać poprawę kontrastów, etykiet formularzy, alternatywnych opisów grafik, struktury nagłówków, działania menu, walidacji pól albo całych komponentów.

5. Re-audyt po zakończeniu audytu i prac

Po zakończeniu audytu oraz wdrożeniu poprawek wykonuje się ponowną weryfikację. Ten etap jest kluczowy, ponieważ dopiero wtedy można sprawdzić, czy błędy zostały faktycznie usunięte.

6. Wydanie certyfikatu

Jeżeli serwis spełnia wymagania opisane w raporcie i nie ma krytycznych barier, możliwe jest wydanie certyfikatu. Dokument powinien być datowany i zawierać zakres badania, ponieważ dostępność może zmienić się po aktualizacjach strony.

Co powinien zawierać certyfikat?

Dobry certyfikat powinien być konkretny. Nie wystarczy ogólne zdanie, że serwis jest dostępny. Taki dokument powinien zawierać:

• nazwę strony, aplikacji lub systemu,

• adres URL,

• datę audytu,

• datę re-audytu,

• zakres badania,

• wykaz sprawdzonych widoków,

• poziom zgodności,

• standard, według którego wykonano ocenę,

• opis metod testowania,

• informację o narzędziach i testach manualnych,

• dane podmiotu wykonującego certyfikację,

• informację, że certyfikat potwierdza stan na dzień wydania.

W przypadku formalnych postępowań znaczenie mogą mieć również dokumenty składane w ramach wniosku o wydanie certyfikatu dostępności. Wtedy należy upewnić się, jaki dokładnie tryb certyfikacji jest wymagany i czy chodzi o certyfikat WCAG dla strony, czy o szerszy proces wynikający z przepisów.

Kto może wydać certyfikat?

Certyfikat może wydać podmiot certyfikujący, firma audytorska albo ekspert, który przeprowadza rzetelne badanie dostępności i potrafi udokumentować wyniki. Ważne jest doświadczenie w analizie stron internetowych, aplikacji mobilnych, kodu HTML, CSS, JavaScript, ARIA, czytników ekranu oraz praktycznych problemów użytkowników.

W formalnym mechanizmie znaczenie mają podmiotów dokonujących certyfikacji dostępności oraz zasady wynikające z ustawy. W przypadku komercyjnego certyfikatu WCAG najważniejsze jest natomiast to, aby proces był uczciwy, technicznie poprawny i oparty na realnych testach.

Nie warto opierać się na certyfikatach generowanych automatycznie po krótkim skanowaniu strony. Taki dokument może wyglądać atrakcyjnie, ale nie daje pełnej wiedzy o tym, czy użytkownik naprawdę może skorzystać z usługi.

Certyfikacja a PFRON

W kontekście formalnej certyfikacji dostępności pojawia się także Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Przepisy przewidują, że uzyskanie odpowiedniego certyfikatu może mieć wpływ na wpłaty na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

W praktyce często mówi się o możliwości obniżenia o 5% określonych wpłat, jeżeli spełnione są warunki wskazane w przepisach. Nie należy jednak mylić tego mechanizmu z typowym certyfikatem WCAG dla strony internetowej. To dwa różne konteksty i przed rozpoczęciem procesu trzeba ustalić, czy chodzi o formalną certyfikację dostępności, czy o potwierdzenie zgodności cyfrowej serwisu.

W niektórych przypadkach znaczenie mogą mieć również przepisy wykonawcze, w tym wymagania określone przez właściwego ministra, na przykład ministra finansów albo ministra właściwego do spraw funduszy i polityki regionalnej. Dlatego przy działaniach formalnych warto dokładnie sprawdzić podstawę prawną i wymagane dokumenty.

Certyfikat dla strony internetowej

W przypadku strony internetowej audyt powinien obejmować nie tylko stronę główną. Ważne są również podstrony ofertowe, aktualności, formularze, dokumenty, menu, wyszukiwarka, stopka, banery, komunikaty, deklaracja dostępności oraz wszystkie elementy, z których realnie korzysta użytkownik.

Najczęstsze problemy na stronach to:

• brak widocznego fokusu,

• zbyt niski kontrast,

• nieprawidłowa struktura nagłówków,

• brak opisów alternatywnych,

• nieopisane przyciski,

• niedostępne menu,

• nieczytelne komunikaty błędów,

• formularze bez etykiet,

• linki o treści „czytaj więcej” bez kontekstu,

• dokumenty PDF bez struktury.

Strona dostępna cyfrowo powinna umożliwiać użytkownikowi samodzielne odnalezienie informacji i wykonanie najważniejszych czynności bez zbędnych barier.

Certyfikat dla aplikacji mobilnych

Aplikacji mobilnych nie można oceniać wyłącznie tak samo jak stron internetowych. Trzeba sprawdzić ich działanie na urządzeniach mobilnych, z różnymi ustawieniami systemowymi i technologiami wspomagającymi.

W aplikacjach szczególnie ważne są:

• prawidłowe etykiety przycisków,

• kolejność odczytu elementów,

• skalowanie tekstu,

• kontrast,

• obsługa gestów,

• komunikaty błędów,

• dostępność formularzy,

• działanie z VoiceOver i TalkBack,

• możliwość przejścia przez najważniejsze procesy.

Jeżeli aplikacja służy do zakupów, rejestracji, płatności, edukacji albo obsługi spraw urzędowych, błędy dostępności mogą całkowicie uniemożliwić użytkownikowi korzystanie z usługi.

BIP i dokumenty elektroniczne

W przypadku podmiotów publicznych szczególne znaczenie ma BIP oraz dokumenty publikowane na stronie. Nawet dobrze zaprojektowany serwis może być niedostępny, jeżeli redaktorzy publikują skany bez warstwy tekstowej, nieopisane załączniki, tabele bez struktury albo formularze niemożliwe do wypełnienia.

Dlatego audyt powinien obejmować nie tylko szablon, ale również sposób publikacji treści. W praktyce warto przygotować redaktorom instrukcję, jak dodawać dostępne dokumenty, grafiki, linki, nagłówki i pliki do pobrania.

Fundusze europejskie 2021-2027 a wymagania dostępności

W perspektywie fundusze europejskie 2021-2027 dostępność jest jednym z istotnych elementów wielu projektów. Jeżeli projekt obejmuje stronę internetową, platformę edukacyjną, aplikację, system rejestracji, formularze online albo dokumenty cyfrowe, warto od razu zaplanować audyt i możliwość certyfikacji.

Dostępność może być ważna przy:

• tworzeniu stron projektowych,

• budowie platform szkoleniowych,

• wdrażaniu aplikacji mobilnych,

• publikacji dokumentów,

• obsłudze formularzy,

• komunikacji z uczestnikami projektu,

• rozliczaniu działań,

• przygotowaniu materiałów informacyjnych.

W projektach finansowanych ze środków publicznych certyfikat potwierdza, że wykonawca lub beneficjent zadbał o dostępność i może wykazać przeprowadzenie weryfikacji. To nie zastępuje poprawnego wdrożenia, ale pomaga uporządkować dokumentację.

Jak zdobyć certyfikat?

Aby zdobyć certyfikat, najlepiej przejść przez pełną ścieżkę:

1. Ustalić zakres badania.

2. Wykonać audyt.

3. Otrzymać raport z błędami.

4. Wdrożyć poprawki.

5. Przeprowadzić re-audyt.

6. Uzyskać certyfikat po pozytywnej weryfikacji.

W przypadku formalnych procedur może być wymagany wniosek o wydanie certyfikatu dostępności oraz dokumenty potwierdzające spełnianie wymagań. Jeżeli organizacja chce uzyskać takie zapewnienie na potrzeby kontroli, projektu lub wewnętrznej dokumentacji, trzeba wcześniej określić, jaki rodzaj potwierdzenia będzie właściwy.

Czy certyfikat wystarczy raz na zawsze?

Nie. Dostępność trzeba utrzymywać. Strona może spełniać wymagania w dniu badania, ale po kilku miesiącach pojawią się nowe treści, formularze, podstrony, aktualizacje albo dokumenty. Każda taka zmiana może wprowadzić nowe błędy.

Dlatego warto wdrożyć monitoring dostępności. Regularne sprawdzanie strony pozwala szybko reagować na problemy i utrzymać zgodność z WCAG. Jest to szczególnie ważne dla instytucji publicznych, sklepów internetowych, firm objętych wymaganiami dostępności oraz projektów finansowanych ze środków zewnętrznych.

Dlaczego warto wykonać certyfikację?

Certyfikacja dostępności daje kilka korzyści. Pomaga uporządkować błędy, zaplanować poprawki, zwiększyć bezpieczeństwo użytkowników i udokumentować wykonane działania.

Najważniejsze korzyści to:

• lepsza jakość strony,

• większa dostępność dla osób z różnymi potrzebami,

• ograniczenie ryzyka formalnego,

• poprawa użyteczności,

• większe zaufanie klientów,

• lepsza obsługa osób korzystających z klawiatury i czytników ekranu,

• dokumentacja przy projektach publicznych,

• przygotowanie do wymagań WCAG,

• wsparcie dla zespołów technicznych i redakcyjnych.

Dobrze wdrożona dostępność poprawia doświadczenie wszystkich użytkowników. Czytelne formularze, logiczne nagłówki, wyraźny fokus i zrozumiałe komunikaty pomagają nie tylko osobom z niepełnosprawnościami.

Podsumowanie

Certyfikat dostępności cyfrowej to dokument potwierdzający, że strona, sklep, BIP, aplikacja mobilna lub system online zostały sprawdzone pod kątem standardu WCAG. Największą wartość ma wtedy, gdy poprzedza go rzetelny audyt, wdrożenie poprawek oraz ponowna weryfikacja.

Warto pamiętać, że certyfikacja nie powinna być pustą deklaracją. Powinna wynikać z realnej analizy, testów manualnych, sprawdzenia technologii wspomagających oraz oceny najważniejszych procesów użytkownika.

Dla podmiotów publicznych, firm, organizacji pozarządowych, sklepów internetowych i projektów realizowanych w ramach funduszy europejskich 2021-2027 dostępność staje się ważnym elementem odpowiedzialnego działania. Dobrze przygotowany proces certyfikacji pomaga nie tylko spełniać wymagania, ale przede wszystkim tworzyć usługi, z których mogą korzystać wszyscy użytkownicy.